Wat is Voedselovergevoeligheid?

Gezond van Vlieg en Melse

Voedselovergevoeligheid is een overkoepelende term voor alle ongewenste reacties op voedsel. Zowel voedselallergie (allergische overgevoeligheid) als niet-allergische overgevoeligheid vallen hier onder.

Bij voedselallergie is er sprake van een abnormale reactie van het immuunsysteem (afweersysteem) tegen voedsel en maakt het lichaam specifieke afweerstoffen (IgE) aan tegen eiwitten in voeding, bijvoorbeeld tegen het eiwit van pinda, melk of ei. Dit is o.a. aantoonbaar met bloedonderzoek (RAST-onderzoek).

Voedselallergie komt vaak samen voor met inhalatieallergie, (allergie voor stoffen die men inademt) zoals allergie voor huisstof en graspollen (hooikoorts), soms ook met allergie voor latex. Vaak is voedselallergie erfelijk bepaald en komen atopische (is allergische) aandoeningen, zoals constitutioneel eczeem, dauwworm, astma en hooikoorts bij meer familieleden voor.

Voedselallergie kan de atopische klachten van eczeem e.d. verergeren of veroorzaken.

De laatste jaren zijn er wetenschappenlijke aanwijzingen dat er ook allergische reacties kunnen optreden, zonder dat IgE aanwezig is in het bloed (vooral bij koemelkallergie), of in zeer lage, nauwelijks aantoonbare concentraties aanwezig is. Huidtests en RAST-onderzoek leveren niets op.

Niet-allergische voedselovergevoeligheid (intolerantie) is een abnormale reactie op voedsel, zonder dat er specifieke afweerstoffen tegen bestanddelen in voeding kunnen worden aangetoond, zoals bij een voedselallergie. Niet-allergische overgevoeligheid kan niet door middel van huidtests of bloedonderzoek (RAST-onderzoek) worden aangetoond. De symptomen kunnen erg op die van voedselallergie lijken.

Stoffen waarvan niet-allergische voedselovergevoeligheid, ofwel intolerantie, wetenschappenlijk is aangetoond zijn o.a. lactose (melksuiker) en sulfiet (een conserveermiddel). De rol van andere voedselbestanddelen als veroorzakers van niet-allergische voedselovergevoeligheid is omstreden binnen de reguliere geneeskunde.

Veel mensen ervaren toch intolerantieklachten op voedsel. Voedselintolerantieklachten worden bijvoorbeeld veel ervaren door mensen met klachten van een spastische dikke darm (spastisch colon = IBS).

Voedselovergevoeligheid kan zich uiten in een zeer breed scala aan klachten, zoals:

  • maagdarmklachten, zoals spugen, buikpijn, krampen, diarree;
  • klachten van de huid, zoals constitutioneel eczeem, dauwworm, jeuk, netelroos;
  • klachten van de bovenste en onderste luchtwegen, zoals astma en rhinitis ("allergische verkoudheid");
  • shockreacties
  • gedrags- en stemmingsveranderingen, hoofdpijn, vermoeidheid: deze klachten gaan vaak gepaard met andere lichamelijke klachten

Welke voedingsmiddelen of voedselbestanddelen?

Meest voorkomende voedingsmiddelen, die voedselallergische reacties bij kinderen kunnen geven zijn:

  • koemelk (zuivelproducten);
  • kippeneieren;
  • pinda;
  • noten;
  • soja;
  • tarwe;
  • kiwi's.
 Gezond door Vlieg en Melse

Meest voorkomende voedingsmiddelen, die voedselallergische reacties bij volwassenen kunnen geven zijn:

  • fruitsoorten;
  • pinda's en noten;
  • groentesoorten;
  • kruiden;
  • specerijen;
  • schaal- en schelpdieren.

Voedingsmiddelen waarvan we weten dat die niet-allergische overgevoeligheids reacties kunnen geven zijn:

  • zuivelproducten;
  • melksuiker (lactose);
  • sulfiet;

Voedingsmiddelen waarvan mensen vaak denken dat die niet-allergische overgevoeligheids reacties kunnen geven zijn, maar waarvoor geen wetenschappelijke bewijzen bestaan, zijn:

  • natriumglutaminaat (smaakversterker E 620 t/m 625);
  • histaminerijke voedingsmiddelen en voedingsmiddelen rijk aan biogene aminen (= aan histamine verwante stoffen), zoals oude kaas, salami, vis uit blik, makreel, chocola enz.;
  • prikkelende stoffen, zoals varkensvlees, kiwi en aardbeien;
  • aromatische bestanddelen, zoals vanille, aromaten in specerijen, anijs, drop, pepermunt e.d.

Soms blijken het niet specifiek bepaalde voedselbestanddelen te zijn die overgevoeligheidsreacties teweeg brengen, maar is de voeding niet evenwichtig genoeg of bevat onvoldoende voedingsstoffen om de organen en het immuunsysteem van het lichaam adequaat te laten functioneren. Ook nu kan het lijken alsof de klachten in eerste instantie door voedselovergevoeligheid worden opgeroepen , maar in werkelijkheid door een gebrekkige voeding en gebrekkige werking van de lichaamsfuncties, zoals het afweersysteem of de darmen.

Ook kan het zijn, zo blijkt uit de praktijk, dat sommige mensen erg veel baat hebben bij een uitgebalanceerde energie- en koolhydraatverdeling over de dag, waardoor klachten van vermoeidheid, sterke behoefte aan eten en gebrek aan concentratie kunnen worden verholpen. Ook nu kan het lijken alsof de klachten in eerste instantie door voedselintolerantie worden opgeroepen.